Brussel deelt bril uit waarmee inwoners minder straatvuil zien

Het Brussels Gewest begint volgende maand met het uitdelen van een bril die straatvuil uit het zicht van de drager filtert. De bril, oorspronkelijk ontwikkeld om ongewenste berichten van een scherm te houden, is voor de straat aangepast en krijgt vijf standen, van kauwgom tot matras. Het vuil blijft liggen; wat verandert is wat de inwoner ervan ziet. De netheid van het gewest wordt voortaan ook zo gemeten.

De eerste zending telt zo’n 40.000 exemplaren, zo staat in de toelichting bij de maatregel. De bril is niet op sterkte. Wie al een bril draagt, kan de glazen laten inslijpen bij een erkende opticien; die kost is voor de drager. “We vragen niet waarom iemand minder wil zien”, zegt Sofie Maes (44), coördinator waargenomen netheid bij de gewestelijke dienst. “Dat is nu eenmaal een persoonlijke keuze, en wij respecteren die.”

De vijf standen lopen op. Stand één filtert kauwgom en peuken, stand twee de zakken die naast een container staan, stand drie het sluikstort tot en met een matras, en stand vier alles wat de eerste drie missen. Stand vijf neemt alles weg. “Vijf raden we af”, zegt Maes. “Dan ziet u niets meer. Geen zak, geen container, geen straat. Het is de properste stand die we hebben, maar u geraakt nergens.”

Met de bril verandert ook de meting. De netheidsbarometer, die tot nu toe telde hoeveel vuil er lag, meet vanaf het vierde kwartaal de waargenomen netheid: een bevraging bij dragers, uitgesplitst per stand. In een proefwijk steeg het cijfer in drie maanden van 61 naar 92, waarmee de gewestelijke streefwaarde van 90 voor het eerst gehaald is, terwijl het aantal opgehaalde kilo’s naar verluidt nagenoeg gelijk bleef. “Wij meten de netheid zoals ze ervaren wordt, want daar gaat het uiteindelijk om”, zegt Maes. “Het vuil is er nog, ja, maar de hinder is weg. En de hinder is nu eenmaal wat mensen melden.”

Het vuil blijft dus liggen. De klachten niet: in de proefwijk daalden ze met ruim 80 procent, zo blijkt uit de eerste cijfers van de dienst, die de daling het belangrijkste resultaat van het proefjaar noemt. “Een klacht is een teken dat iemand iets gezien heeft”, zegt Maes. “Afval dat niemand ziet, daar hebben wij ook geen melding van, dus statistisch is dat er gewoon niet.” Wie toch een klacht indient, vermeldt voortaan zijn stand. Een klacht ingediend vanaf stand drie wordt niet behandeld, omdat de melder het gemelde niet had kunnen zien. Hij krijgt een bevestiging met de vraag zijn instelling na te kijken.

“Wij meten de netheid zoals ze ervaren wordt, want daar gaat het uiteindelijk om.”

De ophaaldienst rijdt op de barometer. In wijken met veel dragers gaat de frequentie van vijf naar één ronde per week. Waar de score boven de 90 blijft, worden ook de openbare vuilnisbakken weggehaald, om het straatbeeld verder te ontlasten. “Wij rijden op de cijfers”, zegt Bart, van de ophaaldienst. “Als er minder gezien wordt, rijden we minder. Dat is voor ons ook gewoon logisch.”

Het gewest bekijkt intussen of de methode ook elders bruikbaar is. Naast een versie voor bezoekers, uit te delen aan de stations, laat de dienst mobiliteit onder meer onderzoeken of een bril die stilstaand verkeer wegfiltert de filedruk op de ring kan verlichten. Een eerste evaluatie is gepland voor het najaar van 2027, op basis van de barometer.