Natuur en Bos verwijdert dorre biomassa uit erfgoedbibliotheken

Vlaamse erfgoedbibliotheken moeten tegen het einde van het jaar een beheerplan voor laag-actieve collecties indienen. Stukken die structureel weinig worden geraadpleegd, zullen vanaf volgend voorjaar gefaseerd worden afgevoerd, zo staat in een omzendbrief die deze week naar de instellingen vertrok. Dat moet het brandgevaar tijdens droge periodes beperken.

De basis voor dat plan is een nieuw dashboard dat per rek de raadpleegdichtheid weergeeft: het aantal opvragingen per strekkende meter per jaar. Rekken die onder de norm van 0,4 zakken, kleuren oranje. Blijven ze er drie meetjaren na elkaar onder, dan worden ze grijs. Bij de eerste bibliotheek die het dashboard invulde, kleurde van de ongeveer 14 kilometer rek bijna de helft grijs. “Ze vroegen me welke rekken nog actief zijn. Ik zei: allemaal, als iemand ze leest. Dat bleek nu eenmaal niet de definitie te zijn,” zegt Veerle Goossens (54), conservator van de bibliotheek.

“Er staat hier gewoon veel grijs.”

De terminologie van het plan komt uit het natuurbeheer, waar dezelfde indeling al jaren wordt gebruikt voor stukken heide die na een droge zomer zijn afgestorven en worden weggehaald voordat het volgende brandseizoen begint. Oranje rekken heten in het plan “verdroogd, herstel mogelijk”. Grijze rekken heten “dorre biomassa”.

Het rek met de brouwerijarchieven uit de 18de eeuw haalde vorig jaar twee opvragingen, naar verluidt allebei door dezelfde doctoraatsstudent, en staat daarmee nog net in het oranje. “Oranje is herstel mogelijk, grijs is dor. Er staat hier gewoon veel grijs,” zegt Stijn, die de rekken in kaart brengt voor de aannemer die het terreinwerk uitvoert in opdracht van Natuur en Bos.

De afvoer zelf gebeurt gefaseerd. Per ingreep gaat 1 tot 1,5 kilometer rek naar een erkende verwerker van biomassa, en de opbrengst wordt verrekend in het werkingsbudget van de bibliotheek, zo blijkt uit het plan. “Afgestorven collectiedelen worden gefaseerd verwijderd ter bevordering van spontane verjonging,” luidt het in het beheerplan. De eerste resultaten zijn er al: sinds de proefafvoer in september steeg de raadpleegdichtheid van de bibliotheek met zo’n 38 procent, zonder dat er een lezer bij kwam.

“Er verdwijnt niets dat gebruikt werd. De collectie wordt gewoon gezonder,” zegt Peter Claes (49), projectleider collectiebeheer bij de dienst die de beheerplannen opvolgt.

Goossens vroeg of een afgevoerd boek ooit kan terugkomen. Het antwoord verwees naar de spontane verjonging: na de ingreep krijgt de collectie ruimte om opnieuw op te komen. “Ik werk hier 30 jaar en ik heb nog nooit een boek spontaan zien opkomen. Een bibliotheek werkt andersom,” zegt ze.

Eén handschrift ontsnapte. Een medewerker liet een polderkaart uit 1612 registreren als dood hout, een categorie die in het natuurbeheer bewust blijft liggen omdat ze goed is voor de biodiversiteit. De kaart ligt sinds dinsdag op een tafel midden in de grijze zone, met een bordje ernaast. “Het is het enige statuut dat nog beschermd wordt,” zegt Goossens.

Echt of Schelm?

Vijf koppen. Sommige zijn echt gebeurd. De rest verzonnen wij.